กระบือ คำยืมจากภาษาเขมรหรือไม่

คนโดยมากเข้าใจว่าคำว่า กระบือ เป็นคำยืมจากจากภาษาเขมร ก็ใช่ส่วนหนึ่งนะ ไทยน่าจะรู้จักคำนี้ผ่านเขมร แต่เขมรเอามาจากไหนต้องคิดอีกรอบ

คำนี้มีในวงคำศัพท์ของตระกูลออสโตรเนเชียน มีกระจัดกระจายหลายภาษา ออกเสียงเหมือนบ้างต่างบ้าง ลองคียืในเน็ตดู ภาษาอินโดนีเชียและมาเลเชียเขียนว่า kerbau ส่วนตากาล็อกเห็นเขียน carabao

ตระกูลภาษาออสโตรเนเชียนเป็นคนละตระกูลกับตระกูลภาษาออสโตรเอเชียติกซึ่งเขมรเป็นสมาชิกในนี้

แต่ดูเหมือนสระ อือ ในคำ กระบือ นั้นจะได้รับมาจากภาษาเขมรโบราณ ส่วนปัจจุบันเขียนสระ อี แต่อ่านว่า เอ็ย เพราะตัว บ อยู่ในพยัญชนะชุดที่ต้องอ่านเป็นสระ เอ็ย เมื่อเขียนด้วยสระ อี

ที่บอกว่าเขมรโบราณนั้นไม่ได้ดูจากจารึกหรอก เพราะสระ อื ในภาษาเขมรโบราณไม่มี แต่มีภาษาเขมรถิ่นที่จันทบุรี ออกเสียงสระของพยางค์หลังเป็น เออ-อือ แล้วคำนี้ในภาษาไทยก็เขียนด้วยสระ อือ

เลยสงสัยว่าสระในเขมรโบราณน่าจะเป็น *อือ

ย้อนกลับมาว่าเขมรเองก็น่าจะยืมมาจากกลุ่มภาษาในตระกูลนี้ เช่น มลายู จาม ชวา ฯลฯ แต่ภาษาจามเรียกควายว่าอะไรไม่รู้ 

ดังนั้นการระบุว่าคำ กระบือ นั้น ไทยยืมมาจากเขมรก็อาจถูก แต่ไม่ถูกทั้งหมด เขมรเองอาจเอามาจากภาษาอื่นต่อ แต่ตอบไม่ได้ว่าคำดั้งเดิมของเขมรเองนั้น เรียก ควาย ว่าอะไร อาจต้องไปหาเอาในภาษาของชนกลุ่มน้อยอื่น ๆ ในตระกูลย่อยมอญ-เขมร แต่มอญรู้สึกจะมีคำของเขาเอง ลืมแล้วเคยจดเอาไว้

ประวัติของคำนั้นซับซ้อน บางทีเจอคนเขียนสั้น ๆ ว่า กระบือ ยืมมาจากภาษาเขมร แล้วจำ ๆ กันไปก็แอบเบื่อ

จึงเขียนไว้เผื่อใครมาอ่านเจอ
 

การกร่อนเสียงในภาษาเขมร

ภาษาเขมรที่ใช้ในพนมเปญ เมื่ออยู่ในการสนทนาแบบไม่เป็นทางการ หรือ อาจเรียกได้ว่า low register จะมีการออกเสียงโดยการงดออกเสียงบางเสียง

๑ คำสองคำให้สั้นลงได้ เช่น

 តែម្តង      เลย (คำลงท้ายประโยค)

แต มดอง > ตะมอง
(สองคำมีสองพยางค์กร่อนเหลือพยางค์เดียวหรือพยางค์ครึ่ง)

ហេតុអី​​   ทำไม, เหตุใด

แฮต เอ็ย > เฮ็ย
(สองคำมีสองพยางค์กร่อนเหลือพยางค์เดียว และปรากฏทำนองเสียงสูงขึ้น)
คำนี้มักจะเกิดในเงื่อนไขที่ปรากฏขึ้นโดดๆ ทำนองอุทาน ไม่ค่อบพบว่าปรากฏในประโยคยาวๆ

ធ្វើអ្វី​   ทำอะไร, ทำไม

ทเวอ อเว็ย > เท็ย
(สองคำมีสองพยางค์กร่อนเหลือพยางค์เดียว และปรากฏทำนองเสียงสูงขึ้น)

๒ คำสองพยางค์กร่อนเหลือพยางค์เดียว

របស់​   ของ

โรเบาะห์-ระเบาะห์ > เพาะห์
(คำเดียวมีสองพยางค์กร่อนเหลือพยางค์เดียว)
แต่จะเกิดในเงื่อนไขที่อยู่ในประโยคสนทนาแล้วมีนามหรือสรรพนามต่อข้างหลังเท่านั้น เช่น บ้านของฉัน, เงินของแม่

ប៉ុន្មាន   เท่าไหร่

ปนมาน > หมาน
(คำเดียวมีสองพยางค์กร่อนเหลือพยางค์เดียวและปรากฏระดับเสียง)

เรียนภาษาเขมร

ខ្ញុំនៅលីវទេចាស

คญม เนิว็ ลีว เต จาห์

ฉันยังโสดอยู่ค่ะ

នាងខ្ញុំនៅជាមួយអ្នកម្តាយ​ពីរនាក់ចាស

เนียง คญม เนิว็ เจีย มวย เนียะ มดาย​ ปี เนียะ จาห์

ดิฉันอยู่กับคุณแม่สองคนค่ะ